Woning Anne Frank, Huis Merwedeplein

Uit het Parool

Het andere huis van Anne Frank
Voormalige woning van familie aan Merwedeplein wordt in oude staat
teruggebracht en gaat bedreigde schrijvers herbergen.

JORIE HORSTHUIS

AMSTERDAM - "Kijk, hier zitten twee plankjes los," zegt Henk Schröder als hij hurkt voor een
inbouwkast in de bijkamer. Hij wrikt de houten planken uit de vloer en steekt een meetlat in het gat
dat vrijkomt. "Moet je kijken hoe diep. Hier kan een mens zich verschuilen."

Het voormalige huis van Anne Frank en haar familie aan het Merwedeplein 37 zit nog vol geheimen.
Of het gat in de grond echt is gebruikt als schuilplek, is niet bekend. Misschien was het wel een
geheime opslagplaats voor waardevolle spullen. Of gewoon een wijnkelder.

Schröder heeft een ingewikkelde taak. Als projectleider van woningcorporatie Ymere moet de
architect zo veel mogelijk details zien te achterhalen van het huis in de Rivierenbuurt waarin de
familie Frank van 1933 tot 1942 heeft gewoond. Ymere heeft de woning een maand geleden gekocht
en wil die in samenwerking met de Anne Frank Stichting in de oude staat terugbrengen. Vanaf
september zal het pand worden verhuurd aan de stichting Amsterdam Vluchtstad, die bedreigde
schrijvers selecteert om voor een jaar in het huis te wonen en in vrijheid te schrijven.De woning op
de tweede verdieping van het huizenblok aan het Merwedeplein staat leeg. Vier andere huishoudens
hebben het pand in de afgelopen decennia bewoond, waaronder een antikraakwacht. Er is het een en
ander veranderd, maar niemand heeft er een onherstelbare puinhoop van gemaakt, verzekert
Schröder. Op de vloer van de kamers liggen afgescheurde behangsnippers en er zitten scheuren in
de muur. Een deel van het huis is een beetje verzakt.
De vloer kraakt onder zijn voeten als Schröder van de ene kamer naar de andere loopt. Als een ware
detective gaat de architect te werk om details te vinden.

Op sommige muren zitten wel zes lagen behang over elkaar geplakt, die hij losweekt om ze
afzonderlijk van elkaar te kunnen bestuderen. Met een vergrootglas bekijkt hij de schamele
hoeveelheid foto's die bewaard zijn gebleven, in de hoop details te ontdekken van de kleur en het
motief van het behang dat er hing toen de familie Frank er woonde.

Met latere bewoners van het huis loopt hij door het pand om zoveel mogelijk informatie in te winnen
over vernieuwingen in de afgelopen decennia. Was die deurklink altijd al van metaal, of was er eerst
een van hout? En die kast in de woonkamer, wanneer is die gebouwd?

Brief
Een aantal aanwijzingen over de inrichting van de kamers kan hij vinden in citaten uit een brief van
Anne aan haar familie in Zwitserland, en uit het boek dat Miep Gies samen met Alison Leslie Gold
heeft geschreven over haar herinneringen. Maar veel citaten zijn er niet, ze passen makkelijk op één
A4'tje.

Gelukkig heeft de architect verstand van woningen uit de jaren dertig. Van sommige elementen weet
hij zeker dat ze er toen nog niet geweest kunnen zijn. Zoals dat metalen aanrechtblad, dat is dus echt
'fout'. "Daar zat granito op," zegt hij met stelligheid. Maar dat plankje aan de muur en die mooie
keukenkast, die zijn origineel. “Die heb ik ook in andere huizen gezien in ditzelfde blok.”
Schroder loopt naar het kleine kamertje links naast de keuken. Dit moet een slaapkamer zijn geweest,
maar van wie is onduidelijk. Een oud vriendinnetje denkt dat Anne er sliep. “Ze wist zich te
herinneren dat ze nog in het huis is geweest direct nadat de Franks waren vertrokken naar hun
onderduikadres aan de Prinsengracht. Volgens haar stonden de rode schoentjes van Anne nog
netjes onder het bed toen zij het huis al had verlaten."

Schröder vermoedt dat Otto Frank de eerste bewoner was die Merwedeplein 37 betrok. De huizen
zijn vrij groot en luxueus en waren daarom voor veel Amsterdammers in de crisisperiode van de
jaren dertig te duur. Een aantal woningen heeft jaren leeggestaan.

Moeder
Het gezin heeft er niet lang alleen gewoond. De moeder van Edith woonde bij hen in totdat ze stierf
in 1942. "Zij was altijd ziekelijk. Ze zat de hele dag op een stoel in de huiskamer naar buiten te
kijken," weet Schröder.

Daarnaast was er vooral in de laatste jaren altijd een onderhuurder aanwezig en uit documenten blijkt
dat op 11 mei 1940 nog vier mensen werden ingeschreven op het adres. "Waar al deze mensen
hebben gewoond, is mij nog een groot raadsel," bekent de architect.
Schröder heeft een half jaar de tijd om alles voor elkaar te krijgen. Dat is niet veel, verzekert hij.
"Op een gegeven moment moeten we toch keuzes gaan maken. Ik hoop dat het beeld dat zich
langzaam voor mijn ogen begint te vormen, een beetje waarheidsgetrouw is."

ZO ZAG HET ERUIT

Annes beschrijving van de, zolderkamer in een brief aan familie in Zwitserland, 22 maart 1941:

"Ik zit hier nu aan de schrijftafel. Onze kamer is erg groot, wij hebben een komode, een wastafel, dan
een wandkast, daar tegenover mama’s sekreter die wij hebben ingericht als een snoezig schrijftafeltje,
dan Margot's opklapbed, en nog een afzettafeltje, dan de divan, daar slaap ik op en in het midden
een tafeltje, met een grote, leunstoel en al mijn schilderijtjes en foto's, onder anderen Bernd de zijne."

Uit Herinneringen aan Anne Frank van Miep Gies en AIIson Leslie Gold, 1996:

"Op die zaterdagse bijeenkomsten zaten we met zijn allen rond de grote donkere mahoniehouten tafel
in de huiskamer van de Franks. De tafel stond vol met koffiekopjes, roomkannetjes, mooi gepoetst
zilver van mevrouw Frank en heerlijke zelf gebakken kaastaart of cake."
"Ik bewonderde met name een fraaie hoge secretaire in negentiende-eeuwse Franse stijl, die tussen
twee ramen stond. (...) Op de achtergrond klonk het zachte tikken van een statige grootvaderklok.
Het was een Ackerman, gemaakt in Frankfort."